Av. Ferhat Bulut | ferhatbulut.av.tr | 16 Kasım 2026
Ölümle sonuçlanan bir trafik kazasında dosyanın kaderini çoğu zaman tek bir soru belirler: Sürücü taksirle mi hareket etti, yoksa olası kastla mı? Cevap, cezayı yıllarca değiştirir. Taksirle öldürmede hapis cezası genellikle 2 ila 15 yıl arasında kalırken, olası kastla öldürmede ceza 20 ila 25 yıla çıkabilir.
Bu yazıda iki kavram arasındaki farkı, Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile Yargıtay dairelerinin ve istinaf mahkemelerinin kararlarıyla, sade bir dille anlatıyoruz.
Kısa Cevap
- Basit taksir: Sürücü ölüm ihtimalini hiç aklına getirmez, sadece dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal eder.
- Bilinçli taksir: Sürücü ölüm ihtimalini görür ama "bana bir şey olmaz, ben engellerim" diyerek güvenir. Sonucu istemez.
- Olası kast: Sürücü ölüm ihtimalini görür ve "olursa olsun" diyerek yoluna devam eder. Sonucu kabullenmiştir.
| Kavram | Sürücünün zihninde ne var? | Yasal dayanak | Ceza |
|---|---|---|---|
| Basit taksir | Sonucu öngörmez | TCK m. 22/2, m. 85 | Bir kişinin ölümünde 2-6 yıl, birden fazla kişinin ölümünde veya ölümle birlikte yaralamada 2-15 yıl (m. 85/1-2) |
| Bilinçli taksir | Sonucu öngörür, istemez, gerçekleşmeyeceğine güvenir | TCK m. 22/3 | Taksirli suçun cezası 1/3'ten 1/2'ye kadar artırılır |
| Olası kast | Sonucu öngörür ve kabullenir | TCK m. 21/2, m. 81 | Müebbet yerine 20-25 yıl hapis |
Bilinçli taksirde artırımın etkisi şöyle görülür: Mahkeme temel cezayı 3 yıl belirlemişse, bu ceza 4 ila 4,5 yıl arasına çıkar. Olası kastta ise suç artık "kasten öldürme" olduğu için ceza bambaşka bir seviyeye geçer. Ayrıca her iki durumda da sürücü belgesi geri alınabilir (TCK m. 53/6).
Fark Nasıl Belirlenir?
İkisinde de sürücü sonucu öngörür. Fark, isteme ve kabullenme noktasındadır. Yargıtay kararlarında şu üç ölçüt öne çıkar:
- Frank formülü: Sürücü "sonuç kesin olarak olacak" deseydi yine de aynı şekilde sürmeye devam eder miydi? Cevap "evet, öyle de olsa böyle de olsa sürerdim" ise olası kast; "hayır, bilseydim yapmazdım" ise bilinçli taksirdir.
- Güven: Sürücü sonucun gerçekleşmeyeceğine neye dayanarak güvenmiştir? Şansına, tecrübesine, direksiyon hâkimiyetine güvenen sürücü bilinçli taksirle hareket eder.
- Engelleme çabası: Sürücü sonucu önlemek için bir şey yapmış mıdır? Son anda frene basmak, kaçınma manevrası yapmak gibi davranışlar sonucu istemediğini gösterir.
Kanun gerekçesi de olası kast için bir trafik örneği verir: Kendisine kırmızı ışık yanan otobüs sürücüsü, yaya geçidinden her an birilerinin geçtiğini görmesine rağmen durmaz ve yayalara çarparsa olası kastla hareket etmiş sayılır.
| Olay | Nitelik |
|---|---|
| Yağmurlu gecede, hız sınırının biraz üzerinde giden sürücü, ışıksız yoldan çıkan yayayı görmeyip çarpar. | Basit taksir (sonucu hiç öngörmemiştir) |
| Hız sınırı 70 km/s olan yolda 150 km/s ile giden sürücü, öndeki araca çarpmamak için son anda frene basar ama çarpar. | Bilinçli taksir (sonucu öngörmüş, engellemeye çalışmıştır) |
| Alkollü sürücü, yolcuların uyarılarını duymamak için müziği açar, kırmızı ışıkları geçer, trafikte makas atarak 140 km/s ile ilerler ve kazada iki kişi ölür. | Olası kast (Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2019 tarihli kararına benzer) |
Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararı: Olası Kast Kabul Edildi
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2018/545 E., 2019/504 K., 27.06.2019
Olayda sürücü 1,12 promil alkollüydü. Gece, şehir içinde, yaklaşık 140 km/s hızla kırmızı ışıkları geçmiş, araçların arasından makas atmış, araçtaki arkadaşları uyardığında müziğin sesini açmıştı. Kazada araçtaki iki kişi öldü.
- Adıyaman 2. Ağır Ceza Mahkemesi, sürücüyü bilinçli taksirle 6 yıl 8 ay hapse mahkûm etti.
- Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 16. Ceza Dairesi, istinaf başvurularını esastan reddetti.
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, fiilin olası kast olduğunu belirterek hükmü bozdu.
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bozmaya itiraz etti. Ceza Genel Kurulu itirazı oy çokluğuyla reddetti.
Genel Kurul gerekçesinde, sürücünün alkol sebebiyle güvenli sürüş yeteneğini yitirdiği hâlde yasal sınırların çok üzerinde hızla gittiğini, ihlalleri art arda yaptığını, uyarılara rağmen devam ettiğini ve sonucu engellemek için hız kesme veya frene basma gibi bir önlem almadığını vurguladı. Kararda Başkan ve altı üye, sürücünün kendi arkadaşlarının araçta olmasına ve becerisine güvenmesine dayanarak bilinçli taksir görüşündeydi ve karşı oy kullandı.
Yargıtay Kararları: Bilinçli Taksir Kabul Edildi
Ceza Genel Kurulu, 2017/1-108 E., 2017/311 K., 06.06.2017. Sürücü, kendi yönündeki araçlar kırmızı ışıkta durmuşken kavşağın boş olduğunu düşünerek geçmeye çalıştı. Karşıdan giren araca fark edince frene bastı, ama çarpışma oldu ve birden fazla kişi yaralandı. Genel Kurul, son anda frene basılmasının sonucu istememe ve engelleme çabasını gösterdiğini kabul ederek bilinçli taksir dedi.
Ceza Genel Kurulu, 2013/636 E., 2015/21 K. Sürücü, bilerek ters yönde yola girdi ve ters yönde olduğunu bilerek sürmeye devam etti. Sonuç ölümle bitti. Genel Kurul, sürücünün tecrübesine, şoförlük yeteneğine ve yolun boş olacağı ihtimaline güvendiğini, sonucu istemediğini belirterek bilinçli taksir kabul etti.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 2014/4454 E., 2014/4375 K., 02.10.2014. Bu karar tersine, olası kast örneğidir. Sürücü, husumetli olduğu kişilerin aracına doğru direksiyonu bilerek kırdı. Yerel mahkeme taksirle yaralama demişti. Daire, mağdurların yaralanabileceğini veya ölebileceğini açıkça öngörerek sonucu kabullendiği için olası kastla yaralama gerektiğini belirterek hükmü bozdu.
Yakın Tarihli Örnek: Alkol ve Hız (Yargıtay 12. Ceza Dairesi)
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2021/7843 E., 2025/4995 K., 28.05.2025
Gece 04.20'de, hız sınırı 30 km/s olan yolda sürücü sarı ışıkta kavşağa girdi, kırmızı ışıkta kavşağa giren otomobille çarpıştı ve otomobil sürücüsü öldü. Sürücü, kazadan 40 dakika sonra 0,49 promil alkollüydü. Adli Tıp'ın saatte 0,15 promil düşüş kabulüyle kaza anındaki alkol yaklaşık 0,59 promildi. Hızı ise sınırın dört katından fazlaydı.
- İlk derece mahkemesi basit taksirle 2 yıl 6 ay hapis verdi.
- Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu kabul ederek kararı kaldırdı ve bilinçli taksirle 5 yıl hapis verdi.
- Yargıtay bozdu. Dairenin gerekçesi önemlidir: Alkol oranı 1,00 promilin altında olduğu için alkol tek başına bilinçli taksir sebebi sayılmaz. Bu olayda bilinçli taksiri doğuran tek hareket, hız sınırının dört katı üzerinde sürmektir. Sürücü ayrıca tali kusurlu olduğundan, cezanın alt sınırdan fazla uzaklaşılması ve artırımın üst sınırdan yapılması hukuka aykırı bulundu.
Aynı dairenin 2025/6275 E., 2025/7513 K. sayılı dosyasında, hız sınırı 70 km/s olan yolda yaklaşık 150 km/s ile arkadan çarpan sürücü için ilk derece mahkemesi bilinçli taksiri kabul etmiş, istinaf mahkemesi de bu kabulde bir isabetsizlik görmemiştir.
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| Ceza Genel Kurulu 2018/545 E., 2019/504 K. | 1,12 promil, 140 km/s, kırmızı ışık, makas, iki ölüm | Olası kast |
| Ceza Genel Kurulu 2017/1-108 E., 2017/311 K. | Kırmızı ışıkta boş sanılan kavşaktan geçiş, son anda frene basma | Bilinçli taksir |
| Ceza Genel Kurulu 2013/636 E., 2015/21 K. | Ters yönde sürüş, ölüm | Bilinçli taksir |
| Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2014/4454 E., 2014/4375 K. | Aracı kasten karşı araca kırma | Olası kastla yaralama |
| Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2021/7843 E., 2025/4995 K. | 0,59 promil alkol, hız sınırının 4 katı | Bilinçli taksir üst sınırdan artırım hatalı |
Sanık ve Mağdur Yakını İçin Pratik Notlar
Sanık veya sanığın savunması açısından:
- Sonucu istemediğinizi gösteren her davranış lehinize delildir: frene basma, kaçınma manevrası, olaydan hemen sonra yardım çağırma.
- Hız, kusur ve alkol konusunda bilirkişi raporlarını ve kamera ya da araç kayıtlarını mutlaka inceletin. Alkol ölçümü kazadan sonra yapıldıysa geriye dönük hesabın doğruluğu önemlidir.
- Alkol 1,00 promilin altındaysa ve tek bir kural ihlali varsa artırımın üst sınırdan yapılmasına itiraz edin.
- Dikkat: Katılanların temyizi sonrası Yargıtay, maddi hukuka aykırılık iddiası varsa, açıkça ileri sürülmese bile fiilin olası kast olup olmadığını inceleyebilir (CGK 2019/504 kararındaki ön sorun kararı). Bu yüzden istinaf aşamasında nitelendirme meselesini sağlam delillerle kapatmak gerekir.
Mağdur yakınları açısından:
- Olası kast iddiası, sürücünün sonucu kabullendiğini gösteren somut olgulara dayanmalıdır: ihlallerin sayısı ve yoğunluğu, yapılan uyarılar, sürücünün bunlara tepkisi, hız verileri, kamera görüntüleri, tanık beyanları.
- Davaya katılan sıfatını almak, istinaf ve temyiz yollarına başvurma hakkı verir.
Alkollü sürücü her zaman olası kastla mı yargılanır?
Hayır. Alkol, hız ve diğer ihlallerle birlikte değerlendirilen bir unsurdur. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 1,00 promilin altındaki alkolü tek başına bilinçli taksir sebebi saymamaktadır. Olası kast ise ancak sonucun kabullenildiği ortaya çıkarsa kabul edilir.
Araçta yakınlarım varsa olası kast olmaz mı?
Bu tek başına yeterli sayılmaz. CGK 2019/504'te yolcular sanığın arkadaşlarıydı ve çoğunluk yine de olası kast kabul etti, ancak karşı oy veren üyeler bunu bilinçli taksir gerekçesi yaptı.
Olası kast kabul edilirse ceza ne kadar olur?
Kasten öldürmede müebbet gerektiren hâllerde TCK m. 21/2 gereği 20 ila 25 yıl hapis verilir.
Sonuç
Trafik kazasında olası kast ile bilinçli taksir arasındaki çizgi ince, ama sonuçları çok ağırdır. Dosyada ölümün öngörülüp öngörülmediği, öngörüldüyse kabullenilip kabullenilmediği, ilk andan itibaren delillerle ortaya konmalıdır.
Ölümlü veya yaralamalı trafik kazası dosyası için muhakkak bir ceza avukatıyla çalışmanız tavziye edilir. Hukuki destek almak isterseniz ferhatbulut.av.tr üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




